stycznia 07, 2023

O substancjach chemicznych, ich mieszaninach, czynnikach lub procesach technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy

,  

Do 15 stycznia pracodawca u którego występują substancje rakotwórcze, mutagenne lub procesy technologiczne o takim działaniu musi przekazać pewne informacje Państwowej Inspekcji Pracy oraz Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Sprawdź czy na Tobie nie spoczywa ten obowiązek. Dodatkowo dowiesz się też kto może Ci pomóc interpretować te przepisy.

1. Substancje rakotwórcze, mutagenne i procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym i mutagennym - czy je mam?

Żeby wiedzieć, czy musisz cokolwiek składać, musisz sprawdzić, czy masz substancje określonego typu lub czy prowadzić procesy o działaniu rakotwórczym / mutagennym.

W rozporządzeniu ws. substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy, w par. 2 określono jakie substancje lub procesy wymagają pewnych działań.

§ 2. Wykaz substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym stanowią:

1) substancje chemiczne spełniające kryteria klasyfikacji jako rakotwórcze lub mutagenne kategorii 1A lub 1B zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin, zmieniającym i uchylającym dyrektywy 67/548/EWG i 1999/45/WE oraz zmieniającym rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 (Dz. Urz. UE L 353 z 31.12.2008, str. 1); 

2) mieszaniny zawierające substancje wymienione w pkt 1 w stężeniach powodujących spełnienie kryteriów klasyfikacji mieszaniny jako rakotwórczej lub mutagennej kategorii 1A lub 1B zgodnie z rozporządzeniem, o którym mowa w pkt 1; 

3) czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym lub mutagennym określone w załączniku nr 1 do rozporządzenia.

Pora na małe wyjaśnienie jak zidentyfikować te substancje lub procesy.

• substancje

Mówiąc ogólnie - będą to wszystkie substancje chemiczne określone w załączniku VI do rozporządzenia CLP, w tabeli 3 i zostały określone jako Carc. 1A, Carc 1B, Muta 1A lub Muta 1B. Rozpoznasz je po zwrocie H350, H350i lub H340.

To oznaczenie znajdziesz w karcie charakterystyki - w sekcji 2 - używanych substancji chemicznych. ALE TO NIE WSZYSTKO!

Te substancje mogą powstawać jako produkt uboczny w Twoim procesie technologicznym. I mimo, że sam ten proces nie jest ujmowany na liście procesów rakotwórczych i mutagennych, to może się okazać, że masz substancje chemiczne rakotwórcze lub mutagenne do zgłoszenia. Przykładem takich procesów będzie chociażby przetwórstwo tworzyw sztucznych. Choć sam proces nie jest klasyfikowany jako rakotwórczy, to przy podgrzewaniu tworzyw wytwarzać może się zacząć formaldehyd, który jest klasyfikowany jako substancja rakotwórcza. 

• mieszaniny chemiczne 

Jeśli w mieszaninie którykolwiek składnik będzie można zaklasyfikować do rakotwórczych (patrz powyżej) i będzie stanowić powyżej 0,1%, wówczas całą mieszaninę klasyfikować nalezy jako rakotwórczą.

• procesy technologiczne lub czynniki

Będą to wszystkie procesy i czynniki wymienione w załączniku 1 rozporządzenia ws. substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy:

WYKAZ CZYNNIKÓW LUB PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH O DZIAŁANIU RAKOTWÓRCZYM LUB MUTAGENNYM

1.  Czynniki fizyczne

1.  Promieniowanie jonizujące.

2.  Procesy technologiczne, w których dochodzi do uwalniania substancji chemicznych, ich mieszanin lub czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym

1.  Produkcja auraminy.

2.  Procesy technologiczne związane z narażeniem na działanie wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych, obecnych w sadzy węglowej, smołach węglowych i pakach węglowych.

3.  Procesy technologiczne związane z narażeniem na działanie pyłów, dymów i aerozoli tworzących się podczas rafinacji niklu i jego związków.

4.  Produkcja alkoholu izopropylowego metodą mocnych kwasów.

5.  Prace związane z narażeniem na pył drewna.

6.  Prace związane z narażeniem na krzemionkę krystaliczną – frakcję respirabilną powstającą w trakcie pracy.

7.  Prace związane z narażeniem przez skórę na działanie olejów mineralnych użytych wcześniej w silnikach spalinowych wewnętrznego spalania w celu smarowania i schładzania części ruchomych silnika.

8.  Prace związane z narażeniem na spaliny emitowane z silników Diesla

Przy czym, Instytut Medycyny Pracy imienia prof. dra med. Jerzego Nofera, który prowadzi Centralny Rejestr substancji, mieszanin, czynników i procesów rakotwórczych lub mutagennych wskazuje, że choć ww. lista jest zamknięta (to znaczy że samemu nie można dodać sobie procesu), to w ramach innych procesów powstawać mogą, jako produkty uboczne substancje rakotwórcze. I wówczas należy zgłosić je nie jako proces technologiczny, a jako substancja chemiczna. To z kolei oznacza, że tak naprawdę każdy pracodawca powinien przeanalizować czy w ramach prowadzonych procesów technologicznych nie powstają jakiekolwiek substancje kwalifikowane do grupy rakotwórczej lub mutagennej  1A lub 1B. Czyli przeanalizować całą grupę ponad 900 substancji, które znajdują się w załączniku rozporządzenia CLP i bardzo dobrze znać technologię swoich procesów technologicznych.

2. Kontakt, czy narażenie na substancje, mieszaniny, czynniki rakotwórcze lub mutagenne? 

W rozporządzeniu ws. substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy pojawia się pojęcie kontaktu i narażenia. Nie są one pojęciami, które można stosować zamiennie. Pracodawca może mieć pracowników, którzy będą pozostawać w kontakcie z substancją rakotwórczą, ale nie będą na nią narażeni. To rozróżnienie jest również istotne, ponieważ w zależności od tego czy pracownicy pracują w kontakcie czy w narażeniu, spoczywać będą na pracodawcy odmienne obowiązki. Jak zatem interpretować pojęcie "kontaktu" i "narażenia" na substancje rakotwórcze lub mutagenne?

Z pomocą przychodzi tu również Instytut Medycyny Pracy w Łodzi. Wyjaśnia on, że kontakt to sytuacji w której istnieje możliwość narażenia inhalacyjnego lub bezpośredniego kontaktu z substancją chemiczną, niezależnie od jego stężenia. To oznacza, że jeśli tylko zidentyfikujesz czynnik rakotwórczy w środowisku pracy, to Twoi pracownicy zaczynają być w kontakcie z nim. Niezależnie od stężenia tego czynnika. 

Z kolei narażenie oznaczać będzie jego obecność. To oznacza, że badania środowiska wskazują, że w powietrzu czynnik rakotwórczy występuje na poziomie powyżej 0,1 NDS. Zakłada się bowiem, że jeśli czynnik występuje w stężeniu poniżej 0,1 NDS to na stanowisku pracy brak jest narażenia na czynnik rakotwórczy i/lub mutagenny. Dodatkowo każdy bezpośredni kontakt skóry z czynnikiem rakotwórczym lub mutagennym należy traktować jako narażenie.

3.  Jak to ogarnąć, czyli przydatne linki

Problematyka kontaktu lub narażenia na substancje chemiczne, ich mieszaniny, procesy lub czynniki rakotwórcze lub mutagenne nie jest proste. Na szczęście Instytut Medycyny Pracy w Łodzi (TU) stworzył dwa obszerne dokumenty z zaleceniami dla pracodawców i służb kontrolnych, w których znaleźć można szczegółowe odpowiedzi na kwestie wątpliwe związane z obowiązkami dotyczącymi substancji rakotwórczych. Przykładowo:

• czy zrobienie badań na krzemionkę krystaliczną oznacza, że ma się proces rakotwórczy?
• jak wypełnić informacje o substancjach rakotwórczych gdy mam pracowników tylko w kontakcie, a nie w narażeniu?
• co jest ważniejsze - informacja w CLP czy informacje w karcie charakterystyki?

Gdzie znajdziesz te informacje? Wystarczy, że klikniesz w poniższe linki:

Zalecenia dla pracodawców i kontroli

Zalecenia dla pracodawców i kontroli - aktualizacja 2020

Wskazówki dot. przekazywanych informacji

Myślę, że jest to dobry początek dla zrozumienia tego trudnego tematu.

Pozdrawiam i BeHaPpY

Żurka