Ciąża nie jest chorobą. To prawda. Niemniej, nie jest to również stan, który nie oddziałuje na kobietę. Wiem z doświadczenia. W tym czasie nie tylko towarzyszą różne dolegliwości i ograniczenia, ale również jest się dodatkowo chronionym przez prawo. W jaki sposób?
PRAWO PO STRONIE KOBIET W CIĄŻY
Podstawowe prawa kobiet w ciąży określa Dział VIII Kodeksu Pracy, który wiąże się z uprawnieniami związanymi z rodzicielstwem. Kolejnym ważnym aktem prawnym jest Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 3 kwietnia 2017 r. w sprawie wykazu prac uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet w ciąży i kobiet karmiących dziecko piersią (z późn. zm.). Niewielki choć równie ważny apis znajduje się również w Rozporządzeniu ws. ogólnych przepisów BHP.
CZAS PRACY
Kobiety w ciąży NIE MOGĄ pracować w godzinach nadliczbowych. 8h to jest dzienny max. Nie można z niego zrezygnować - jest to zakaz bezwzględny.
Taki sam zakaz obowiązuje w odniesieniu do pracy w nocy. Podczas ciąży NIE MOŻNA pracować w nocy.
W przypadku delegacji oraz pracy w systemie przerywanego czasu pracy - mogą być one wykonywane WYŁĄCZNIE za zgodą pracownicy w ciąży.
W zakładzie pracy zatrudniającym na jedną zmianę więcej niż dwadzieścia kobiet w jednym budynku należy urządzić pomieszczenie z miejscami do wypoczynku w pozycji leżącej dla kobiet w ciąży i karmiących matek, przyjmując co najmniej jedno miejsce na każdych trzysta kobiet zatrudnionych na jednej zmianie, lecz nie mniej niż jedno miejsce. Powierzchnia tego pomieszczenia, nie może być mniejsza niż 8 m2.
Przy obsłudze monitora ekranowego lub laptopa, czas spędzony przy obsłudze monitora ekranowego nie może jednorazowo przekraczać 50 minut, po którym to czasie powinna nastąpić co najmniej 10-minutowa przerwa, wliczana do czasu pracy.
Dodatkowa przerwa będzie również przysługiwała kobietą , jeśli wykonują pracę stojącą. Czas spędzony w pozycji stojącej nie może jednak jednorazowo
przekraczać 15 minut, po którym to czasie powinna nastąpić 15-minutowa przerwa.
PRACE WZBRONIONE
Kobiety w ciąży i kobiety karmiące dziecko piersią nie mogą wykonywać prac uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia, mogących mieć niekorzystny wpływ na ich zdrowie, przebieg ciąży lub karmienie dziecka piersią. Jakie to prace, wskazuje rozporządzenie. Odnosić się będzie ono do kilku kategorii:
PRACE ZWIĄZANE Z WYSIŁKIEM FIZYCZNYM
1. Dla kobiet w ciąży wzbronione są:
1) wszystkie prace, przy których najwyższe wartości
obciążenia pracą fizyczną, mierzone wydatkiem energetycznym netto na wykonanie
pracy, przekraczają 2900 kJ na zmianę roboczą, a przy pracy dorywczej 7,5
kJ/min;
2) ręczne podnoszenie i przenoszenie przedmiotów o masie
przekraczającej 3 kg;
3) ręczna obsługa elementów urządzeń (dźwigni, korb, kół
sterowniczych itp.), przy której jest wymagane użycie siły przekraczającej:
a) przy obsłudze oburęcznej - 12,5 N przy pracy stałej i 25
N przy pracy dorywczej, zdefiniowanej w pkt 1,
b) przy obsłudze jednoręcznej - 5 N przy pracy stałej i 12,5
N przy pracy dorywczej, zdefiniowanej w pkt 1;
4) nożna obsługa elementów urządzeń (pedałów, przycisków
itp.), przy której jest wymagane użycie siły przekraczającej 30 N;
5) ręczne przenoszenie pod górę:
a) przedmiotów przy pracy stałej,
b) przedmiotów o masie przekraczającej 1 kg przy pracy
dorywczej, zdefiniowanej w pkt 1;
6) oburęczne przemieszczanie przedmiotów, jeżeli do
zapoczątkowania ich ruchu jest niezbędne użycie siły przekraczającej:
a) 3 0 N - przy pchaniu,
b) 25 N - przy ciągnięciu;
7) ręczne przetaczanie i wtaczanie przedmiotów o kształtach
okrągłych oraz udział w zespołowym przemieszczaniu przedmiotów;
8) ręczne przenoszenie materiałów ciekłych - gorących,
żrących lub o właściwościach szkodliwych dla zdrowia;
9) przewożenie ładunków na wózku jednokołowym (taczce) i
wózku wielokołowym poruszanym ręcznie;
10) prace w pozycji wymuszonej;
11) prace w pozycji stojącej łącznie ponad 3 godziny w
czasie zmiany roboczej, przy czym czas spędzony w pozycji stojącej nie może
jednorazowo przekraczać 15 minut, po którym to czasie powinna nastąpić
15-minutowa przerwa;
12) prace na stanowiskach z monitorami ekranowymi - w
łącznym czasie przekraczającym 8 godzin na dobę, przy czym czas spędzony przy
obsłudze monitora ekranowego nie może jednorazowo przekraczać 50 minut, po
którym to czasie powinna nastąpić co najmniej 10-minutowa przerwa, wliczana do
czasu pracy
PRACA W MIKROKLIMACIE
Dla kobiet w ciąży i kobiet karmiących dziecko piersią wzbronione są:
1) prace wykonywane w mikroklimacie gorącym w warunkach, w
których wskaźnik PMV (przewidywana ocena średnia), określany zgodnie z Polską
Normą dotyczącą tych prac, jest większy od 1,0;
2) prace wykonywane w mikroklimacie zimnym w warunkach, w
których wskaźnik PMV (przewidywana ocena średnia), określany zgodnie z Polską
Normą dotyczącą tych prac, jest mniejszy od -1,0;
3) prace wykonywane w środowisku o dużych wahaniach
parametrów mikroklimatu, szczególnie przy występowaniu nagłych zmian
temperatury powietrza w zakresie przekraczającym 15°C, przy braku możliwości
stosowania co najmniej 15-minutowej adaptacji w pomieszczeniu o temperaturze
pośredniej.
PRACA W NARAŻENIU NA HAŁAS i DRGANIA
Dla kobiet w ciąży wzbronione są:
1) prace w warunkach narażenia na hałas, którego:
a) poziom ekspozycji odniesiony do 8-godzinnego dobowego lub
do przeciętnego tygodniowego, określonego w przepisach Kodeksu pracy,
wymiaru czasu pracy przekracza wartość 65 dB,
b) szczytowy poziom dźwięku C przekracza wartość 130 dB,
c) maksymalny poziom dźwięku A przekracza wartość 110 dB;
2) prace w warunkach narażenia na hałas infradźwiękowy,
którego równoważny poziom ciśnienia akustycznego skorygowany charakterystyką
częstotliwościową G, odniesiony do 8-godzinnego dobowego lub przeciętnego
tygodniowego, określonego w przepisach Kodeksu pracy, wymiaru czasu pracy
przekracza wartość 86 dB;
3) prace w warunkach narażenia na hałas ultradźwiękowy,
którego:
a) równoważne poziomy ciśnienia akustycznego w pasmach
tercjowych o częstotliwościach środkowych od 10 kHz do 40 kHz, odniesione do
8-godzinnego dobowego lub do przeciętnego tygodniowego, określonego w
przepisach Kodeksu pracy, wymiaru czasu pracy,
b) maksymalne poziomy ciśnienia akustycznego w pasmach
tercjowych o częstotliwościach środkowych od 10 kHz do 40 kHz
- przekraczają następujące wartości:
4) prace w warunkach narażenia na drgania działające na
organizm przez kończyny górne, których:
a) wartość ekspozycji dziennej, wyrażonej w postaci
równoważnej energetycznie dla 8 godzin działania sumy wektorowej skutecznych,
skorygowanych częstotliwościowo przyspieszeń drgań, wyznaczonych dla trzech
składowych kierunkowych (ahwx, ahwy, ahwz),
przekracza 1 m/s2,
b) wartość ekspozycji trwającej 30 minut i krócej, wyrażonej
w postaci sumy wektorowej skutecznych, skorygowanych częstotliwościowo
przyspieszeń drgań wyznaczonych dla trzech składowych kierunkowych (ahwx,
ahwy, ahwz), przekracza 4 m/s2;
5) wszystkie prace w warunkach narażenia na drgania o
ogólnym oddziaływaniu na organizm człowieka.
PRACE W NARAŻENIU NA POLE ELEKTROMAGNETYCZNE
1. Dla kobiet w ciąży wzbronione są:
1) prace w zasięgu pola elektromagnetycznego o natężeniach
przekraczających wartości dla strefy bezpiecznej, określone w przepisach w
sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla
zdrowia w środowisku pracy;
2) prace w warunkach narażenia na promieniowanie jonizujące
określonych w przepisach Prawa atomowego.
PRACE W WARUNKACH PODWYŻSZONEGO LUB OBNIŻONEGO CIŚNIENIA
Dla kobiet w ciąży i kobiet karmiących dziecko piersią -
prace nurków, prace w zbiornikach ciśnieniowych oraz wszystkie prace w
warunkach podwyższonego lub obniżonego ciśnienia.
ZAGROŻENIA BIOLOGICZNE
1. Dla kobiet w ciąży i kobiet karmiących dziecko piersią wzbronione są:
1) prace stwarzające ryzyko zakażenia: wirusem zapalenia
wątroby typu B, wirusem ospy wietrznej i półpaśca, wirusem różyczki, wirusem
HIV, wirusem cytomegalii, pałeczką listeriozy, toksoplazmą;
2) prace przy obsłudze zwierząt dotkniętych chorobami
zakaźnymi lub inwazyjnymi.
2. Dla kobiet w ciąży - prace w narażeniu na inne czynniki
biologiczne zakwalifikowane do grupy 2-4 zagrożenia, zgodnie z przepisami w
sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz
ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki - jeżeli wyniki
oceny ryzyka zawodowego, z uwzględnieniem działań terapeutycznych wymuszonych
określonymi czynnikami biologicznymi, wskażą na niekorzystny wpływ na zdrowie
kobiety w ciąży lub przebieg ciąży, w tym rozwój płodu.
ZAGROŻENIA CHEMICZNE
Dla kobiet w ciąży i kobiet karmiących dziecko piersią wzbronione są:
1) prace
w narażeniu na działanie substancji i mieszanin spełniających kryteria
klasyfikacji w jednej lub kilku z następujących klas lub kategorii zagrożenia
wraz z jednym lub kilkoma następującymi zwrotami wskazującymi rodzaj
zagrożenia:
a) działanie mutagenne na komórki rozrodcze, kategoria 1A,
1B lub
2 (H340, H341),
b) rakotwórczość, kategoria 1A, 1B lub 2 (H350, H350i,
H351),
c) działanie szkodliwe na rozrodczość, kategoria 1A, 1B lub
2 albo dodatkowa kategoria szkodliwego wpływu na laktację lub szkodliwego
oddziaływania na dzieci karmione piersią (H360, H360D, H360FD, H360Fd, H360Df,
H361, H361d, H361fd, H362),
d) działanie toksyczne na narządy docelowe - narażenie
jednorazowe, kategoria 1 lub 2 (H370, H371)
- niezależnie od ich stężenia w środowisku pracy;
2) prace w narażeniu na niżej wymienione substancje
chemiczne niezależnie od ich stężenia w środowisku pracy:
a) czynniki chemiczne o znanym i niebezpiecznym wchłanianiu
przez skórę,
b) leki cytostatyczne,
c) mangan,
d) syntetyczne estrogeny i progesterony,
e) tlenek węgla,
f) ołów i jego związki organiczne i nieorganiczne,
g) rtęć i jej związki organiczne i nieorganiczne;
3) prace w narażeniu na działanie rozpuszczalników
organicznych, jeżeli ich stężenia w środowisku pracy przekraczają wartości 1/3
najwyższych dopuszczalnych stężeń, określonych w przepisach w sprawie
najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w
środowisku pracy;
4) prace lub procesy technologiczne, w których dochodzi do
uwalniania substancji chemicznych, ich mieszanin lub czynników o działaniu
rakotwórczym lub mutagennym, wymienione w przepisach w sprawie substancji
chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu
rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy.
INNE CZYNNIKI ZAGRAŻAJĄCE
1. Dla kobiet w ciąży i kobiet karmiących dziecko piersią wzbronione są:
1) prace w wykopach oraz w zbiornikach i kanałach;
2) prace pod ziemią we wszelkiego rodzaju kopalniach;
3) prace w wymuszonym rytmie pracy (na przykład przy
taśmie);
4) inne prace stwarzające ryzyko ciężkiego urazu fizycznego
lub psychicznego, w tym gaszenie pożarów, udział w akcjach ratownictwa
chemicznego, usuwanie skutków awarii, prace z materiałami wybuchowymi, prace
przy uboju zwierząt hodowlanych oraz obsłudze rozpłodników.
2. Dla kobiet w ciąży - praca na wysokości - poza stałymi
galeriami, pomostami, podestami i innymi stałymi podwyższeniami, posiadającymi
pełne zabezpieczenie przed upadkiem z wysokości (bez potrzeby stosowania
środków ochrony indywidualnej przed upadkiem), oraz wchodzenie i schodzenie po
drabinach i klamrach.
Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika pracownicy w ciąży, o wykonywanie pracy zdalnej, chyba że nie jest to możliwe ze względu na organizację pracy lub rodzaj pracy wykonywanej przez pracownika.
O przyczynie
odmowy uwzględnienia wniosku pracodawca informuje pracownika w postaci
papierowej lub elektronicznej w terminie 7 dni roboczych od dnia złożenia
wniosku przez pracownika.
OD KIEDY PRZYSŁUGUJĄ PRAWA
De facto kobiety mają prawo korzystać ze wszystkich praw związanych z ciąża od pierwszych dni jej trwania. Ważne jest jednak przekazanie pracodawcy niezbędnych dokumentów. Stan ciąży powinien być bowiem stwierdzony świadectwem lekarskim. Także nic na tzw. gębę.
A CO JEŚLI...
... pracownica w ciąży w zakresie obowiązków ma prace wzbronione kobietą lub wykonuje ją w trybie zmianowym?
Pracodawca zatrudniający pracownicę w ciąży lub karmiącą
dziecko piersią przy pracy, wzbronionej bez względu na stopień narażenia na
czynniki szkodliwe dla zdrowia lub niebezpieczne, jest obowiązany przenieść
pracownicę do innej pracy, a jeżeli jest to niemożliwe, zwolnić ją na czas
niezbędny z obowiązku świadczenia pracy.
Pracodawca zatrudniający pracownicę w ciąży lub karmiącą
dziecko piersią przy pozostałych pracach związanych z nadmiernym wysiłkiem lub
niekorzystnym wpływem na dziecko jest obowiązany dostosować warunki pracy do
wymagań określonych w tych przepisach lub tak ograniczyć czas pracy, aby
wyeliminować zagrożenia dla zdrowia lub bezpieczeństwa pracownicy.
Jeżeli dostosowanie warunków pracy na dotychczasowym
stanowisku pracy lub skrócenie czasu pracy jest niemożliwe lub niecelowe,
pracodawca jest obowiązany przenieść pracownicę do innej pracy, a w razie braku
takiej możliwości zwolnić pracownicę na czas niezbędny z obowiązku świadczenia
pracy.
A czy Ty korzystałaś że swoich prac będąc w ciąży?
