stycznia 07, 2023

O substancjach chemicznych, ich mieszaninach, czynnikach lub procesach technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy

,  

Do 15 stycznia pracodawca u którego występują substancje rakotwórcze, mutagenne lub procesy technologiczne o takim działaniu musi przekazać pewne informacje Państwowej Inspekcji Pracy oraz Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Sprawdź czy na Tobie nie spoczywa ten obowiązek. Dodatkowo dowiesz się też kto może Ci pomóc interpretować te przepisy.

1. Substancje rakotwórcze, mutagenne i procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym i mutagennym - czy je mam?

Żeby wiedzieć, czy musisz cokolwiek składać, musisz sprawdzić, czy masz substancje określonego typu lub czy prowadzić procesy o działaniu rakotwórczym / mutagennym.

W rozporządzeniu ws. substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy, w par. 2 określono jakie substancje lub procesy wymagają pewnych działań.

§ 2. Wykaz substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym stanowią:

1) substancje chemiczne spełniające kryteria klasyfikacji jako rakotwórcze lub mutagenne kategorii 1A lub 1B zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin, zmieniającym i uchylającym dyrektywy 67/548/EWG i 1999/45/WE oraz zmieniającym rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 (Dz. Urz. UE L 353 z 31.12.2008, str. 1); 

2) mieszaniny zawierające substancje wymienione w pkt 1 w stężeniach powodujących spełnienie kryteriów klasyfikacji mieszaniny jako rakotwórczej lub mutagennej kategorii 1A lub 1B zgodnie z rozporządzeniem, o którym mowa w pkt 1; 

3) czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym lub mutagennym określone w załączniku nr 1 do rozporządzenia.

Pora na małe wyjaśnienie jak zidentyfikować te substancje lub procesy.

• substancje

Mówiąc ogólnie - będą to wszystkie substancje chemiczne określone w załączniku VI do rozporządzenia CLP, w tabeli 3 i zostały określone jako Carc. 1A, Carc 1B, Muta 1A lub Muta 1B. Rozpoznasz je po zwrocie H350, H350i lub H340.

To oznaczenie znajdziesz w karcie charakterystyki - w sekcji 2 - używanych substancji chemicznych. ALE TO NIE WSZYSTKO!

Te substancje mogą powstawać jako produkt uboczny w Twoim procesie technologicznym. I mimo, że sam ten proces nie jest ujmowany na liście procesów rakotwórczych i mutagennych, to może się okazać, że masz substancje chemiczne rakotwórcze lub mutagenne do zgłoszenia. Przykładem takich procesów będzie chociażby przetwórstwo tworzyw sztucznych. Choć sam proces nie jest klasyfikowany jako rakotwórczy, to przy podgrzewaniu tworzyw wytwarzać może się zacząć formaldehyd, który jest klasyfikowany jako substancja rakotwórcza. 

• mieszaniny chemiczne 

Jeśli w mieszaninie którykolwiek składnik będzie można zaklasyfikować do rakotwórczych (patrz powyżej) i będzie stanowić powyżej 0,1%, wówczas całą mieszaninę klasyfikować nalezy jako rakotwórczą.

• procesy technologiczne lub czynniki

Będą to wszystkie procesy i czynniki wymienione w załączniku 1 rozporządzenia ws. substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy:

WYKAZ CZYNNIKÓW LUB PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH O DZIAŁANIU RAKOTWÓRCZYM LUB MUTAGENNYM

1.  Czynniki fizyczne

1.  Promieniowanie jonizujące.

2.  Procesy technologiczne, w których dochodzi do uwalniania substancji chemicznych, ich mieszanin lub czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym

1.  Produkcja auraminy.

2.  Procesy technologiczne związane z narażeniem na działanie wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych, obecnych w sadzy węglowej, smołach węglowych i pakach węglowych.

3.  Procesy technologiczne związane z narażeniem na działanie pyłów, dymów i aerozoli tworzących się podczas rafinacji niklu i jego związków.

4.  Produkcja alkoholu izopropylowego metodą mocnych kwasów.

5.  Prace związane z narażeniem na pył drewna.

6.  Prace związane z narażeniem na krzemionkę krystaliczną – frakcję respirabilną powstającą w trakcie pracy.

7.  Prace związane z narażeniem przez skórę na działanie olejów mineralnych użytych wcześniej w silnikach spalinowych wewnętrznego spalania w celu smarowania i schładzania części ruchomych silnika.

8.  Prace związane z narażeniem na spaliny emitowane z silników Diesla

Przy czym, Instytut Medycyny Pracy imienia prof. dra med. Jerzego Nofera, który prowadzi Centralny Rejestr substancji, mieszanin, czynników i procesów rakotwórczych lub mutagennych wskazuje, że choć ww. lista jest zamknięta (to znaczy że samemu nie można dodać sobie procesu), to w ramach innych procesów powstawać mogą, jako produkty uboczne substancje rakotwórcze. I wówczas należy zgłosić je nie jako proces technologiczny, a jako substancja chemiczna. To z kolei oznacza, że tak naprawdę każdy pracodawca powinien przeanalizować czy w ramach prowadzonych procesów technologicznych nie powstają jakiekolwiek substancje kwalifikowane do grupy rakotwórczej lub mutagennej  1A lub 1B. Czyli przeanalizować całą grupę ponad 900 substancji, które znajdują się w załączniku rozporządzenia CLP i bardzo dobrze znać technologię swoich procesów technologicznych.

2. Kontakt, czy narażenie na substancje, mieszaniny, czynniki rakotwórcze lub mutagenne? 

W rozporządzeniu ws. substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy pojawia się pojęcie kontaktu i narażenia. Nie są one pojęciami, które można stosować zamiennie. Pracodawca może mieć pracowników, którzy będą pozostawać w kontakcie z substancją rakotwórczą, ale nie będą na nią narażeni. To rozróżnienie jest również istotne, ponieważ w zależności od tego czy pracownicy pracują w kontakcie czy w narażeniu, spoczywać będą na pracodawcy odmienne obowiązki. Jak zatem interpretować pojęcie "kontaktu" i "narażenia" na substancje rakotwórcze lub mutagenne?

Z pomocą przychodzi tu również Instytut Medycyny Pracy w Łodzi. Wyjaśnia on, że kontakt to sytuacji w której istnieje możliwość narażenia inhalacyjnego lub bezpośredniego kontaktu z substancją chemiczną, niezależnie od jego stężenia. To oznacza, że jeśli tylko zidentyfikujesz czynnik rakotwórczy w środowisku pracy, to Twoi pracownicy zaczynają być w kontakcie z nim. Niezależnie od stężenia tego czynnika. 

Z kolei narażenie oznaczać będzie jego obecność. To oznacza, że badania środowiska wskazują, że w powietrzu czynnik rakotwórczy występuje na poziomie powyżej 0,1 NDS. Zakłada się bowiem, że jeśli czynnik występuje w stężeniu poniżej 0,1 NDS to na stanowisku pracy brak jest narażenia na czynnik rakotwórczy i/lub mutagenny. Dodatkowo każdy bezpośredni kontakt skóry z czynnikiem rakotwórczym lub mutagennym należy traktować jako narażenie.

3.  Jak to ogarnąć, czyli przydatne linki

Problematyka kontaktu lub narażenia na substancje chemiczne, ich mieszaniny, procesy lub czynniki rakotwórcze lub mutagenne nie jest proste. Na szczęście Instytut Medycyny Pracy w Łodzi (TU) stworzył dwa obszerne dokumenty z zaleceniami dla pracodawców i służb kontrolnych, w których znaleźć można szczegółowe odpowiedzi na kwestie wątpliwe związane z obowiązkami dotyczącymi substancji rakotwórczych. Przykładowo:

• czy zrobienie badań na krzemionkę krystaliczną oznacza, że ma się proces rakotwórczy?
• jak wypełnić informacje o substancjach rakotwórczych gdy mam pracowników tylko w kontakcie, a nie w narażeniu?
• co jest ważniejsze - informacja w CLP czy informacje w karcie charakterystyki?

Gdzie znajdziesz te informacje? Wystarczy, że klikniesz w poniższe linki:

Zalecenia dla pracodawców i kontroli

Zalecenia dla pracodawców i kontroli - aktualizacja 2020

Wskazówki dot. przekazywanych informacji

Myślę, że jest to dobry początek dla zrozumienia tego trudnego tematu.

Pozdrawiam i BeHaPpY

Żurka

Czytaj więcej »

kwietnia 14, 2021

Słowne potyczki BeHaPpy - F

 

  

W życiu często możemy mieć do czynienia z frakcjami. Wiadomo - gdzie się nie obrócisz i czego jakich programów informacyjnych nie włączysz tam pojawiają się przedstawiciele i przedstawicielki różnych opcji - frakcji politycznych. Okazuje się jednak, że chcąc nie chcąc większość z nas będzie miała styczność z frakcjami znacznie bliższy, niż przez jakiś ekran. Te frakcje będą wszędobylskie. A ich szkodliwość będzie (prawdopodobnie) znacznie wyższa...

Gdy chodzi o BHP frakcjami, które mnie interesują są:

• FRAKCJA WDYCHALNA
• FRAKCJA RESPIRABILNA

Ale czym są dokładnie i gdzie możesz je spotkać?

Niezależnie od charakterystyki (o której za momencik), obie frakcje spotkać można w środowisku, gdzie występują PYŁY. 

To o czym warto pamiętać, to fakt, że PYŁ nie zawsze jest widoczny, a jego definicja jest dość szeroka. 

Zbiór cząstek stałych, które wrzucone do powietrza atmosferycznego utrzymują się w nim przez pewien czas będzie ogólną definicją PYŁU, które obejmować będzie również takie elementy jak:

• pyły – cząstki stałe, powstające podczas mechanicznej obróbki materiałów, które unoszą się w powietrzu;
• dymy – powstają podczas parowania i dalej kondensacji materiałów stałych, poddawanych działaniu wysokich temperatur np. pary metali podczas spawania, odlewania; inaczej mówiąc jest to wydzielany aerozol, którego głównym źródłem są procesy spalania (PN-ISO 4225:1999)
• mgły – krople o bardzo małych rozmiarach powstające z substancji ciekłych np. podczas rozpylania.
• aerozol – dwufazowy układ, rozproszony i unoszący się w powietrzu jako ciało stałe;

PYŁY w środowisku pracy są uznawane za czynniki szkodliwe. A szkodliwość ta będzie dotyczyć takiego działania na organizm człowieka, w wyniku którego dojdzie do pogorszenia stanu zdrowia. I z tego też względu PYŁY możemy podzielić na:

• drażniące - będą to pyły pochodzenia organicznego, pyły niektórych tworzyw sztucznych pozbawionych działania toksycznego, pył kredy, węgla, grafitu, manganu, cyny, tlenków żelaza. Pyły te powodują podrażnienie mechaniczne błony śluzowej lub dróg oddechowych;
• alergizujące - to głównie pyły pochodzenia organicznego jak bawełna, sierść zwierząt, ślina, włosy, wydzieliny owadów, cząstki naskórka, pyły kwiatów oraz niektóre pyły chemiczne. Pyły te wywołują astmę oskrzelową (astma piekarzy), alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych, alergiczny nieżyt nosa, zapalenie obrzękowe krtani.
• zwłókniające - pylice płuc są najczęstszą chorobą wywołaną działaniem pyłu na organizm. Pylice dzielimy na zwłókniające kolagenowe i niekolagenowe. Pylice zwłókniające kolagenowe charakteryzuje patologiczny rozwój tkanki łącznej (włókien kolagenowych) powodujący trwałe uszkodzenie struktury pęcherzyków płucnych i zmiany bliznowate. W przypadku pylic niekolagenowych, reakcja tkanki jest minimalna i nie prowadzi do uszkodzenia struktury pęcherzyków, reakcja na pył jest odwracalna. Najsilniejsze działanie zwłókniające wykazują pyły krystalicznej krzemionki i pyły azbestu, a w mniejszym stopniu również talk, kaolin.
• rakotwórcze - przede wszystkim będą to nieorganiczne pyły o strukturze włóknistej. Pyły te mogą wywoływać raka płuc, raka oskrzeli, międzybłonniaka opłucnej i otrzewnej, nowotwory nosa i zatok. Arsen, azbest, chrom i nikiel, powodują nowotwory płuc, pył z wyprawionych skór – nowotwory pęcherza moczowego, chrom, nikiel, pyły drewna twardego i pyły z wyprawionych skór – nowotwory jamy nosowej i zatok przynosowych;

To jakie właściwości, a więc i wpływ na zdrowie będzie miał PYŁ będzie uzależnione od źródła jego pochodzenia. Jednak wydaje się, że najgorsze w skutkach są pyły o bardzo małych cząsteczkach, które powstają m.in. w procesach spawania, lutowania, spalania oleju Diesel oraz palenia papierosów lub są składową smogu.

TAK, TAK - nie tylko pracując jesteś narażona_y na pył. Chodząc po "zasmrodzonych" i zadymionych alejkach i ulicach miast ryzyko dla Twojego zdrowia jest potężne. 

Palenie w piecach, a już  w szczególności czym bądź (np. śmieciami) to jawny napad na zdrowie nie tylko swoje, ale również osób postronnych. 

Bądźmy fair wobec siebie i innych - NIE DYM CZYM POPADNIE!

Stężenie i szkodliwość pyłów w środowisku uzależnione będzie m.in. od:

• rodzaju pyłu;
• wymiaru cząstek pyłu (frakcji pyłu);
• stężenia pyłu we wdychanym powietrzu;
• czasu narażenia;
• wrażliwości indywidualnej osoby narażonej.

ALE CZYM W KOŃCU SĄ TE FRAKCJE?

CHARAKTER FRAKCJI - czyli co do czego:

1. FRAKCJA WDYCHALNA -  jest to frakcja aerozolu wnikająca przez nos i usta, która po zdeponowaniu w drogach oddechowych stwarza zagrożenie dla zdrowia.

Oznacza to tyle, że jest to ta część, która zatrzymuje się w górnych drogach oddechowych, tchawicy i oskrzelach (frakcję, która przechodzi do tchawicy i oskrzeli nazywa się niekiedy frakcją tchawiczną lub tchawiczno-oskrzelową) może powodować ich uszkodzenie.

Ta część tego co wdychamy uszkadza mechanizm eliminacji pyłu z organizmu niszcząc nabłonek migawkowy, co ułatwia wnikanie pyłu głębiej. Może też powodować przewlekły nieżyt oskrzeli.

2. FRAKCJA RESPIRABILNA - frakcja aerozolu wnikająca do dróg oddechowych, która stwarza zagrożenie dla zdrowia po zdeponowaniu w obszarze wymiany gazowej.

Jest to ta część aerozolu, która ze względu na niewielkie rozmiary, może przenikać do pęcherzyków płucnych i niekorzystnie wpływać na stan zdrowia.

FRAKACJA RESPIRABILNA PYŁU to zbiór cząstek przechodzących przez selektor wstępny o charakterystyce przepuszczalności według wymiarów cząstek opisanej logarytmiczno-normalną funkcją prawdopodobieństwa ze średnią wartością średnicy aerodynamicznej 3,5 ± 0,3 µm i z geometrycznym odchyleniem standardowym 1,5 ± 0,1 

Cząsteczki, które osiągają średnicę umożliwiającą przeniknięcie do pęcherzyków płucnych. Gdy pył dotrze do tej części ciała, organizm usuwa go bardzo powoli, bo w około 50% na miesiąc. Z tego względu przyczynia się on do rozwoju pylicy płuc, nowotworów czy zapalenia pęcherzyków płucnych. 

To która frakcja dociera gdzie obrazuje poniższa grafika - przy czym wyróżniłam tu również frakcję, która dociera głębiej, a o której z pewnością słyszeliście w alertach smogowych.

CZY KAŻDY PYŁ i JEGO FRAKCJA SĄ SZKODLIWE?

Ustawodawca określił Najwyższe Dopuszczalne Stężenie (NDS) pyłów. Jeżeli będą pyły na które narażony jest człowiek nie będą osiągały określonych NDS, wówczas zakłada się, że obecność w środowisku nie powinna spowodować pogorszenia stanu zdrowia. Aktualne Rozporządzenie znajdziesz TUTAJ.

Serdeczności i BeHaPpy,

JŻ

Czytaj więcej »