Czy wiesz czym są lasery? Czy wiesz jak często ich używasz lub się z nimi spotkasz?
Historia laserów, to historia młoda. Pierwsze urządzenia tego typu powstały w latach '60 XX wieku. Czyli ledwo 60 lat. Mimo to na emeryturę się nie wybierają.
Laser niektórym kojarzyć się może z rodzajem jednoosobowej żaglówki. Ja żeglarką nie jestem, ale słyszałam że młodzi żeglarze bardzo ekscytują się rozpoczynając na niej przygodę ;) Wiem jednak, że w innych warunkach lasery mogą być źródłem wielu emocji. Czym zatem jest dla mnie laser?
Gdy ja słyszę LASER mam w głowie jedno pytanie - jakiej klasy? Dlaczego? Bo tak jak miecze świetlne Jedi w Gwiezdnych Wojnach (które w gruncie rzeczy też były laserami) mogły zrobić krzywdę, tak współczesne lasery obojętne dla ich użytkownika nie są.
Laser to zasadniczo urządzenie generujące promieniowanie optyczne z zakresu od UV do podczerwieni. Charakteryzuje się ono bardzo dużą gęstością mocy w przekroju poprzecznym wiązki, małym kątem rozbieżności, koherencją (spójnością) oraz monochromatycznością promieniowania (wąskim obszarem widma) ;) W związku z tym ujmowane jest ono w kategoriach czynnika szkodliwego dla zdrowia i życia.
Ale po kolei.
DEFINICJA
Laser definiuje się jako urządzenie emitujące promieniowanie elektromagnetyczne z zakresu światła widzialnego, ultrafioletu lub podczerwieni, wykorzystujące zjawisko emisji wymuszonej. Nazwa LASER jest akronimem, czyli skrótem, od angielskich słów: Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation, co oznacza wzmocnienie światła poprzez wymuszoną emisję promieniowania.
ZASTOSOWANIE
Początkowo lasery były stosowane głównie przez wojsko. Obecnie każdy z nas ma do nich dostęp. Nie wierzysz?
Czytniki kodów kreskowych są powszechnie dostępne - w sklepach, na magazynach lub halach produkcyjnych. Używamy ich zarówno w pracy, jak i podczas zakupów.
Lekarze stosują lasery zarówno w diagnostyce, jak i podczas operacji.
W przemyśle lasery umożliwiają spajanie materiałów, ich cięcie jak i nadrukowanie treści.
W gabinetach kosmetycznych laserem usuwa się zbędne owłosienie lub przeprowadza się zabiegi pielęgnacyjne.
W budownictwie - laser umożliwia przykładowo precyzyjne określenie odległości.
W biurze (zarówno firmowym, jak i domowym) używać możesz ic do prac precyzyjnych na ekranie komputera, obsługując myszkę laserową.
Skoro jest to sprzęt powszechny w naszym życiu, to o czym każdy wiedzieć powinien?
LASERY, a BEZPIECZEŃSTWO
Promieniowanie laserowe mimo tej samej mocy, może wywołać różne skutki zdrowotne dla użytkownika. Dzieje się tak z względu na różnice w długościach fal. I dlatego lasery podzielono na klasy bezpieczeństwa. Jest ich 7. W klasach tych zagrożenie promieniowaniem laserowym dla zdrowia człowieka odniesiono się do oczu i skóry.
Klasa 1 - laser o bardzo małej mocy, całkowicie bezpieczny, emituje promieniowanie z zakresu 302,5-4000 nm, moc laserów widzialnych (400 - 700nm), pracujących w sposób ciągły, nie może przekraczać 0,39 mW.
Klasa 1M - laser emitujący promieniowanie w zakresie długości fal 302,5-4000 nm, które są bezpieczne w normalnych warunkach pracy, może być niebezpieczny podczas patrzenia w wiązkę przez przyrządy optyczne.
Klasa 2 - laser o małej mocy, emituje promieniowanie widzialne w zakresie 400-700 nm, moc lasera pracującego w sposób ciągły nie przekracza 1 mW, lasery te nie są całkowicie bezpieczne, ale oczy chronione są poprzez instynktowne reakcje obronne (odruch mrugania) poradzą sobie z tym zagrożeniem.
Klasa 2M - laser emitujący promieniowanie w zakresie długości fal 400-700nm, ochrona oka jest zapewniona w sposób naturalny przez instynktowne reakcje obronne, może być niebezpieczny podczas patrzenia w wiązkę przez przyrządy optyczne.
Klasa 3R - laser o długościach fali 302,5-106 nm, w pracy ciągłej moc wyjściowa promieniowania nie może przekraczać 5 mW, patrzenie w wiązkę przez przyrządy optyczne może być niebezpieczne; dla lasera emitującego promieniowanie widzialne w zakresie 400-700 nm oczy chronione są poprzez instynktowne reakcje obronne (odruch mrugania).
Klasa 3B - laser o długościach fali od180-106 nm, moc promieniowania nie przekracza 0,5 W, bezpośrednie patrzenie w wiązkę jest zawsze niebezpieczne, patrzenie na wiązkę niezogniskowaną odbitą od powierzchni rozpraszającej jest bezpieczne pod warunkiem, że odległość, z jakiej patrzymy nie jest mniejsza niż 13 cm i czas patrzenia nie przekracza 10 s.
Klasa 4 - najbardziej niebezpieczny, jego użytkowanie jest związane z wieloma uwarunkowaniami opisanymi szczegółowo w normie PN-EN 60825-1:2005, zagrożenie może stanowić również promieniowanie odbite i rozproszone, może powodować uszkodzenie skóry oraz stwarza zagrożenie pożarem.
Zdecydowanie największe ryzyko związane z promieniowaniem laserowym występuje w urządzeniach zaliczonych do najwyższych klas laserów (powyżej 2) i urządzeń laserowych, w szczególności do klasy 4. Ryzyko to związane jest nie tylko z urazami ciała (głównie skóry i oczu), ale również z zagrożeniem pożarowym. Dlatego też w miejscach gdzie laser występuje powinien mieć on przypisaną klasę, która wiąże się z koniecznością stosowania odpowiednich środków ochronnych (zbiorowych i indywidualnych) przed promieniowaniem laserowym.
Niezależnie jednak od klasy lasera, warto pamiętać, że nawet lasery z grupy 1 lub 2 mogą w pewnych warunkach stanowić zagrożenie. Dlatego bezwzględnie nie wolno kierować wiązki lasera bezpośrednio w oczy - może to bowiem prowadzić do poparzenia rogówki. Zresztą tego typu zapis, zazwyczaj znajduje się również w instrukcji użytkownika, którą to instrukcję przekazuje producent urządzenia.
Klasa 1M - laser emitujący promieniowanie w zakresie długości fal 302,5-4000 nm, które są bezpieczne w normalnych warunkach pracy, może być niebezpieczny podczas patrzenia w wiązkę przez przyrządy optyczne.
Klasa 2 - laser o małej mocy, emituje promieniowanie widzialne w zakresie 400-700 nm, moc lasera pracującego w sposób ciągły nie przekracza 1 mW, lasery te nie są całkowicie bezpieczne, ale oczy chronione są poprzez instynktowne reakcje obronne (odruch mrugania) poradzą sobie z tym zagrożeniem.
Klasa 2M - laser emitujący promieniowanie w zakresie długości fal 400-700nm, ochrona oka jest zapewniona w sposób naturalny przez instynktowne reakcje obronne, może być niebezpieczny podczas patrzenia w wiązkę przez przyrządy optyczne.
Klasa 3R - laser o długościach fali 302,5-106 nm, w pracy ciągłej moc wyjściowa promieniowania nie może przekraczać 5 mW, patrzenie w wiązkę przez przyrządy optyczne może być niebezpieczne; dla lasera emitującego promieniowanie widzialne w zakresie 400-700 nm oczy chronione są poprzez instynktowne reakcje obronne (odruch mrugania).
Klasa 3B - laser o długościach fali od180-106 nm, moc promieniowania nie przekracza 0,5 W, bezpośrednie patrzenie w wiązkę jest zawsze niebezpieczne, patrzenie na wiązkę niezogniskowaną odbitą od powierzchni rozpraszającej jest bezpieczne pod warunkiem, że odległość, z jakiej patrzymy nie jest mniejsza niż 13 cm i czas patrzenia nie przekracza 10 s.
Klasa 4 - najbardziej niebezpieczny, jego użytkowanie jest związane z wieloma uwarunkowaniami opisanymi szczegółowo w normie PN-EN 60825-1:2005, zagrożenie może stanowić również promieniowanie odbite i rozproszone, może powodować uszkodzenie skóry oraz stwarza zagrożenie pożarem.
Zdecydowanie największe ryzyko związane z promieniowaniem laserowym występuje w urządzeniach zaliczonych do najwyższych klas laserów (powyżej 2) i urządzeń laserowych, w szczególności do klasy 4. Ryzyko to związane jest nie tylko z urazami ciała (głównie skóry i oczu), ale również z zagrożeniem pożarowym. Dlatego też w miejscach gdzie laser występuje powinien mieć on przypisaną klasę, która wiąże się z koniecznością stosowania odpowiednich środków ochronnych (zbiorowych i indywidualnych) przed promieniowaniem laserowym.
Niezależnie jednak od klasy lasera, warto pamiętać, że nawet lasery z grupy 1 lub 2 mogą w pewnych warunkach stanowić zagrożenie. Dlatego bezwzględnie nie wolno kierować wiązki lasera bezpośrednio w oczy - może to bowiem prowadzić do poparzenia rogówki. Zresztą tego typu zapis, zazwyczaj znajduje się również w instrukcji użytkownika, którą to instrukcję przekazuje producent urządzenia.
OBOWIĄZKI PRACODAWCY PRZY ORGANIZACJI PRAC Z URZĄDZENIEM LASEROWYM
Wymagania, jakie musi spełnić pracodawca stosujący w zakładzie pracy laser określają:
1) dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2006/25/WE z dnia 5 kwietnia 2006 r. w sprawie minimalnych wymagań w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracowników na ryzyko spowodowane czynnikami fizycznymi (sztucznym promieniowaniem optycznym);
2) rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 maja 2010 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach związanych z ekspozycją na promieniowanie optyczne;
3) rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 listopada 2002 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy;
4) rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. Nr 33, poz. 166);
5) Polska Norma PN-EN 60825-1:2010 Bezpieczeństwo urządzeń laserowych – Część 1. Klasyfikacja sprzętu i wymagania.
1) dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2006/25/WE z dnia 5 kwietnia 2006 r. w sprawie minimalnych wymagań w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracowników na ryzyko spowodowane czynnikami fizycznymi (sztucznym promieniowaniem optycznym);
2) rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 maja 2010 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach związanych z ekspozycją na promieniowanie optyczne;
3) rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 listopada 2002 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy;
4) rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. Nr 33, poz. 166);
5) Polska Norma PN-EN 60825-1:2010 Bezpieczeństwo urządzeń laserowych – Część 1. Klasyfikacja sprzętu i wymagania.
Skoro już wiesz, w jakich dokładnie dokumentach ujęte zostały regulacje związane właśnie z używaniem urządzeń laserowych, poniżej znajdziesz kilka najważniejszych kwestii, o których należy pamiętać:
I. Nie każdy laser lub urządzenie jest tak samo szkodliwe, a w związku z tym nie każdy traktuje się tak samo. Pracodawca nie rozpatruje promieniowania optycznego (w tym laserowego) jako czynnika szkodliwego dla zdrowia, jeśli poziom ekspozycji nie przekracza 0,4 MDE, a pracownicy nie należą do grupy szczególnego ryzyka.
II. Tworząc stanowisko pracy, wyposażone w urządzenia laserowe pracodawca powinien przede wszystkim:
- ustalić poziom promieniowania na podstawie zleconych pomiarów, a następnie wyznacza poziom ekspozycji LUB
- ocenić poziom promieniowania na podstawie danych producenta, wyznacza poziom ekspozycji i przeprowadza pomiary jeśli nastąpiły zmiany w wyposażeniu
CHYBA, ŻE stosuje się jedynie:
- lampy użytkowane w oświetleniu ogólnym w przeznaczonych dla nich oprawach oświetleniowych oraz w odpowiedniej odległości od eksponowanych części ciała pracownika lub
- lampy lub systemy lampowe, zaklasyfikowane do grupy wolnej od ryzyka zgodnie z Polską Normą), lub
- lasery zaliczone, zgodnie z Polską Normą, do klasy 1, 1M, 2, 2M lub 3R, które pracują w warunkach określonych przez producenta urządzenia, lub
- lasery zaliczone, zgodnie z Polską Normą, do klasy 3B lub 4, do których zostały zastosowane środki ochrony zbiorowej, pozwalające na zaklasyfikowanie urządzenia do klasy 1.
Wówczas nie ma potrzeby dokonywania oceny poziomu promieniowania.
III. Nie zwalnia to jednak z obowiązku jakim jest dokonanie OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO związane z ekspozycją pracowników na promieniowanie optyczne, wynikające z konkretnych uwarunkowań występujących w miejscu pracy. Są to dwie różne oceny i niezależnie od klasy lasera, ocena ryzyka na stanowisku powinna wskazywać ryzyko występuje, czy też nie i pod jakimi warunkami. Szczegółowe elementy, na jakie należy zwrócić uwagę znajdziesz TU w art. 4.1.
Kryteria dot. poziomu ryzyka narażenia na promieniowanie laserowe, może być następujące:
a w sytuacji gdy określany jest poziom ekspozycji takie:
IV. Czy coś jeszcze? OCZYWIŚCIE!. Pamiętaj:
- o skierowaniu pracownika na badania profilaktyczne - nie zapomnij by w skierowaniu wpisać narażenie na promieniowanie laserowe określonej kategorii
- o przeszkoleniu pracownika i zaznajomieniu ze szczegółowymi instrukcjami pracy z urządzeniem - w przypadku laserów klasyfikowanych do urządzeń o niskim poziomie ryzyka, warto zaznaczyć w instrukcjach oraz podczas szkolenia, aby nigdy nie kierować wiązki światła laserowego w oczy - gdyż może to skutkować nie tylko efektem olśnienia, ale również prowadzić do poparzenia rogówki.
- jeśli w ramach przeprowadzonej oceny ryzyka okaże się, że pracownicy narażeni są na szkodliwe oddziaływanie promieniowania laserowego - wówczas pracodawca ma obowiązek podjąć działania ograniczające to narażenie. Takim działaniem mogą być osłony, przyciemniane szyby osłon, odsunięcie pracownika od tych prac lub wyposażenie go w dobrze dobrane - zgodnie z zasadami określonymi w załączniku 2 Rozporządzenia ws. ogólnych przepisów BHP z późn. zmianami (TU)
- jeśli konieczne jest określenie poziomu ekspozycji należy wykonywać badania środowiska pracy w określonych czasookresach:
- co najmniej raz na dwa lata – jeżeli podczas ostatniego badania i pomiaru stwierdzono poziom ekspozycji powyżej 0,4 do 0,8 wartości MDE,
- co najmniej raz w roku – jeżeli podczas ostatniego badania i pomiaru stwierdzono poziom ekspozycji powyżej 0,8 wartości MDE.
OZNAKOWANIE
Urządzenia zaopatrzone w laser powyżej kategorii 1 powinny być oznakowane, piktogramem wskazującym zagrożenie, takim jak na poniższym zdjęciu:
Warto również określić jakiej klasy jest to laser, tak aby każdy mógł określić poziom ryzyka podczas jego użytkowania. Lasery z którymi ja miałam styczność najczęściej oprócz powyższego piktogramu zawierały również napis "kat. 2".
W przypadku laserów kat. 1 moim zdaniem również warto to określić - aby nie było potrzeby zastanawiać się "a co to za laser?".
Podstawowe informacje? Oto one. Te podstawowe informacje wykorzystuję na co dzień. Mam nadzieję, że Tobie również się one przydadzą.
Pozdrawiam i BeHaPpy
Żurka
Brak komentarzy: