czerwca 17, 2021
Słowne potyczki BeHaPpy "K" - Karta Charakterystyki Substancji Chemicznej i wszystko co warto o nich wiedzieć
Charakter nie tylko człowieka wyróżnia.
W psychologii charakter człowieka oznacza zespół cech, które ujawniają się w jego zachowaniu, sposobie bycia i usposobieniu. W BHP zespół cech wyróżniających daną substancję lub mieszaninę niebezpieczną wyczytać można w dokumencie znanym jako KARTA CHARAKTERYSTYKI SUBSTANCJI NIEBEZPIECZNEJ.
KARTA CHARAKTERYSTYKI - czym jest?
Karta charakterystyki, nazywana niekiedy z angielskiego MSDS (material safety data sheet) lub SDS (safety data sheet) to dokument, z którego można uzyskać informację na temat zagrożeń, które może spowodować określona substancja lub mieszanina chemiczna. Zawiera ona również informacje nt. cech fizykochemicznych.
Celem tego dokumentu jest zapewnienie informacji o potencjalnych zagrożeniach związanych z daną substancją lub mieszaniną, metodach ich zapobiegania i procedurach jakie należy wykonać w razie jej niezamierzonego uwolnienia do środowiska i skażenia.
Szczegółowe informacje dotyczące substancji chemicznych określa REACH czyli Rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 r. w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów i utworzenia Europejskiej Agencji Chemikaliów.
KARTA CHARAKTERYSTYKI - budowa
To jak powinna wyglądać karta charakterystyki jest ściśle określona przez dokument znany jako RACH. Anatomia karty charakterystyki to informacje ogólne oraz 16 sekcji, w których opisane są wyjątkowe cechy danej substancji lub mieszaniny chemicznej.
I tak:
Informacje ogólne to: data sporządzenia, data aktualizacji, numer wersji. Następnie w dokumencie pojawia sie 16 numerowanych sekcji:
Sekcja 1: Identyfikacja substancji/mieszaniny i identyfikacja przedsiębiorstwa - czyli po czym poznasz że Ta substancja to TA substancja, a nie podobna
1.1. Identyfikator produktu
1.2. Istotne zidentyfikowane zastosowania substancji lub mieszaniny oraz zastosowania odradzane
1.3. Dane dotyczące dostawcy karty charakterystyki
1.4. Numer telefonu alarmowego
Sekcja 2: Identyfikacja zagrożeń - w niej określono podstawowe informacje nt. zagrożeń i sposobów ochrony przed nimi, podczas używania konkretnej chemii.
2.1. Klasyfikacja substancji lub mieszaniny - czy jest niebezpieczna czy nie-niebezpieczna? (PS. w mojej opinii nie ma czego takiego jak substancja bezpieczna...)
2.2. Elementy oznakowania - jakie piktogramy powinny widnieć na opakowaniu
2.3. Inne zagrożenia
UWAGA - informacje zawarte w tym punkcie, powinny opierać się z globalnym zharmonizowanym systemie klasyfikacji i oznakowania chemikaliów, który to system został wdrożony europejskim rozporządzeniem CLP.
Sekcja 3: Skład/informacja o składnikach - czyli z czego powstała nasza chemia
3.1. Substancje
3.2. Mieszaniny
Sekcja 4: Środki pierwszej pomocy - jak pomóc człowiekowi w potrzebie
4.1. Opis środków pierwszej pomocy
4.2. Najważniejsze ostre i opóźnione objawy oraz skutki narażenia
4.3. Wskazania dotyczące wszelkiej natychmiastowej pomocy lekarskiej i szczególnego postępowania z poszkodowanym
Sekcja 5: Postępowanie w przypadku pożaru - jak gasić i czym
5.1. Środki gaśnicze
5.2. Szczególne zagrożenia związane z substancją lub mieszaniną
5.3. Informacje dla straży pożarnej
Sekcja 6: Postępowanie w przypadku niezamierzonego uwolnienia do środowiska - jak zadbać o środowisko w razie "W"
6.1. Indywidualne środki ostrożności, wyposażenie ochronne i procedury w sytuacjach awaryjnych
6.2. Środki ostrożności w zakresie ochrony środowiska
6.3. Metody i materiały zapobiegające rozprzestrzenianiu się skażenia i służące do usuwania skażenia
6.4. Odniesienia do innych sekcji
Sekcja 7: Postępowanie z substancjami i mieszaninami oraz ich magazynowanie - gdzie przechowywać i z czym (wiadomo - niektóre relacje bywają toksyczne, nie tylko wśród ludzi)
7.1. Środki ostrożności dotyczące bezpiecznego postępowania
7.2. Warunki bezpiecznego magazynowania, w tym informacje dotyczące wszelkich wzajemnych niezgodności
7.3. Szczególne zastosowanie(-a) końcowe
Sekcja 8: Kontrola narażenia/środki ochrony indywidualnej - jak chronić siebie i innych w trakcie pracy
8.1. Parametry dotyczące kontroli - jakie są NDS?
8.2. Kontrola narażenia - jakie środki ochrony stosować (niech Cię nie zmyli informacja w sekcji 2 substancja nie klasyfikowana jako niebezpieczna - pomimo tego może być konieczność stosowania ŚOI)
Sekcja 9: Właściwości fizyczne i chemiczne
9.1. Informacje na temat podstawowych właściwości fizycznych i chemicznych - m.in temp. zapłonu
9.2. Inne informacje
Sekcja 10: Stabilność i reaktywność - co z czym reaguje i kiedy (należy zestawić to z informacjami nt. magazynowania!)
10.1. Reaktywność
10.2. Stabilność chemiczna
10.3. Możliwość występowania niebezpiecznych reakcji
10.4. Warunki, których należy unikać
10.5. Materiały niezgodne
10.6. Niebezpieczne produkty rozkładu
Sekcja 11: Informacje toksykologiczne - po jakiej dawce w warunkach laboratoryjnych dochodzi do zatrucia lub śmierci lub wystąpienia innych skutków
11.1. Informacje dotyczące działań toksycznych
Sekcja 12: Informacje ekologiczne - czy substancja może negatywnie wpływać na ekosystem?
12.1. Toksyczność
12.2. Trwałość i zdolność do rozkładu
12.3. Zdolność do bioakumulacji
12.4. Mobilność w glebie
12.5. Wyniki oceny właściwości PBT i vPvB
12.6. Inne szkodliwe skutki działania
Sekcja 13: Postępowanie z odpadami - jak segregować?
13.1. Metody unieszkodliwiania odpadów
Sekcja 14: Informacje dotyczące transportu - jak transportować? Czy zgodnie z ADR?
14.1. Numer UN (Numer ONZ)
14.2. Prawidłowa nazwa przewozowa ONZ
14.3. Klasa(-y) zagrożenia w transporcie
14.4. Grupa pakowania
14.5. Zagrożenia dla środowiska
14.6. Szczególne środki ostrożności dla użytkowników
14.7. Transport luzem zgodnie z załącznikiem II do konwencji MARPOL i kodeksem IBC
Sekcja 15: Informacje dotyczące przepisów prawnych
15.1. Przepisy prawne dotyczące bezpieczeństwa, zdrowia i ochrony środowiska specyficzne dla substancji lub mieszaniny
15.2. Ocena bezpieczeństwa chemicznego
Sekcja 16: Inne informacje
Sekcja 16 często pozostaje pusta. Zwłaszcza jeżeli analizujesz dokument przygotowany dla mieszaniny. Niekiedy jednak pojawiają się w niej dodatkowe informacje nt. zagrożeń. Ja wówczas przy ocenie ryzyka biorę pod uwagę informacje zawarte właśnie w tej sekcji.
Scenariusz narażenia - może być elementem karty, choć nie musi.
Rozszerzona karta charakterystyki z załączonymi scenariuszami narażenia dostarczana jest, jeżeli dana substancja stwarzająca zagrożenie została zarejestrowana w ilości przekraczającej 10 ton rocznie na rejestrującego.
W scenariuszu narażenia opisuje się, w jaki sposób można kontrolować narażenie ludzi i środowiska na działanie substancji, a przez to umożliwić ich bezpieczne użytkowanie. Scenariusz narażenia dotyczy zastosowania zidentyfikowanego lub grupy podobnych zastosowań zidentyfikowanych, takich jak formacja, przetwarzanie lub produkcja danego artykułu. Opisuje się w nim warunki operacyjne oraz środki zarządzania ryzykiem zapewniające bezpieczne zastosowanie substancji przeznaczonej do danego zastosowania. Scenariusze narażenia mogą zawierać wiele tzw. scenariuszy cząstkowych. W scenariuszu cząstkowym opisuje się każde działanie cząstkowe w ramach zastosowania zidentyfikowanego (np. mieszanie, przenoszenie substancji do małych pojemników, nakładanie substancji poprzez napylanie itd.). (źróło: PIP)
Z CHEMIĄ NA CODZIEŃ? Czy karta charakterystyki mnie dotyczy?
Czy jako zwykły konsument lub konsumentka karty charakterystyk mnie dotyczą? Dotyczą w zakresie zagrożeń, na jakie jesteśmy narażeni w czasie używania substancji chemicznych w domu (np. podczas sprzątania). Co do zasady - głównymi informacjami na jakich możemy się opierać są te zawarte na etykiecie środka. Niemniej, jako "zwykli zjadacze chleba" mamy możliwość oczywiście zapoznania się z dokładniejszym dokumentem. Większość producentów udostępnia karty charakterystyki. Wystarczy wpisać nazwę środka, producenta i karta charakterystyki. A Twoim oczom ukaże się kilku stronnicowy dokument.
KARTA CHARAKTERYSTYKI - o jakich obowiązkach w pracy pamiętać?
Sama wiedza zdobyta z lektury karty charakterystyki to oczywiście nie wszystko. Kolejnym krokiem powinno być jej wykorzystanie w praktyce. Obowiązki wynikające ze stosowania chemią określają przepisy prawne. M.in Kodeks Pracy (art. 221) oraz Rozporządzenie ws. ogólnych przepisów BHP (np. art. 41 i art. 91-104) i Ustawa o substancjach chemicznych i ich mieszaninach.
O czym warto zatem pamiętać:
- Karta charakterystyki dla substancji chemicznej klasyfikowanej jako niebezpieczna, musi być w języku polskim (jeśli będzie ona używana na terenie RP). Jeśli nie jest to substancja klasyfikowana jako niebezpieczna - cóż sprawa jest skomplikowana. Przepisy REACH i CLP nie nakładają na producenta obowiązku dostarczenia karty w języku użytkownika. Więcej nie nakładają obowiązku dostarczenia nawet takiego dokumentu, o ile użytkownik otrzyma informacje o zagrożeniach (lub ich braku). Ale zapytać zawsze warto. JA osobiście w takich sytuacjach staram się odwołać do zapisów Ustawy o języku polskim. Jeżeli jednak producent kategorycznie odmawia, zachęcam Cię do przetłumaczenia mimo wszystko, karty na język polski.
- Używając substancji niebezpiecznych musisz mieć na uwadze, aby w instrukcji pracy z tą substancją zawarte zostały wszystkie informacje zawarte w karcie charakterystyki. Obowiązek ten nakłada Rozporządzenie ws. ogólnych przepisów BHP (art. 41.1).
- Nie wolno używać substancji chemicznej niebezpiecznej, jeśli nie posiadasz do niej karty charakterystyki. Dotyczy to również tych substancji, które każdy z nas może kupić w drogerii. To co w domu jest "tylko" płynem do szyb, w pracy jest substancją niebezpieczną (zazwyczaj - zależy to od producenta).
- Pracownikom i ich przedstawicielom należy zapewnić dostęp do informacji zawartych w kartach charakterystyki substancji i mieszanin niebezpiecznych – w odniesieniu do substancji lub mieszanin, które stosują, jak też na
które mogą być narażeni w trakcie swojej pracy. Co więcej, REACH wskazuje, że pracownikom należy zapewnić dostęp do kart charakterystyki (art. 35)
- Pracodawca ma obowiązek zapoznać pracowników z zagrożeniami, związanymi z używaniem substancji chemicznej.
WĄTPLIWOŚCI związane z funkcjonowaniem kart charakterystyki w pracy
Jedną z największym wątpliwości, z którymi mierzy się pracodawca, a czasem specjalista lub specjalistka BHP (kiedy dostaje takie "coś" na klatę), jest odpowiedź na tak postawione pytanie
Czy pracownicy muszą przeczytać kartę charakterystyki i poświadczyć zapoznanie się z nią?
Zgodnie z prawem nie muszą. Niemniej jest to na pewno dobra praktyka, którą ja polecam. To w karcie zawarte są wszystkie informacje niezbędne podczas pracy. I owszem, informacje te są powielane w instrukcji i w ocenie ryzyka zawodowego. Niemniej wówczas mogą już być one interpretacją zapisów. A w natłoku innych informacji mogą po prostu przejść nie zauważone. Dlatego ja zalecam zawsze zapoznanie pracownika z kartą i potwierdzenie tego faktu na piśmie. Również w ramach szkolenia stanowiskowego.
Stosowanie substancji chemicznych wymaga od pracodawcy, pracowników BHP i pracowników ogólnie wielkiej uwagi. Samo ich używanie powoduje, nałożenie kilkunastu obowiązków. W tym wpisie jednak chciałam poruszyć kwestię przede wszystkim dokumentu - bazy, czyli właśnie karty charakterystyki substancji niebezpiecznej. Inne kwestie zostaną z pewności poruszone przeze mnie w przyszłości.
Pięknego dnia i BeHaPpy,
Żurka
Brak komentarzy: