W życiu często możemy mieć do czynienia z frakcjami. Wiadomo - gdzie się nie obrócisz i czego jakich programów informacyjnych nie włączysz tam pojawiają się przedstawiciele i przedstawicielki różnych opcji - frakcji politycznych. Okazuje się jednak, że chcąc nie chcąc większość z nas będzie miała styczność z frakcjami znacznie bliższy, niż przez jakiś ekran. Te frakcje będą wszędobylskie. A ich szkodliwość będzie (prawdopodobnie) znacznie wyższa...
Gdy chodzi o BHP frakcjami, które mnie interesują są:
- FRAKCJA WDYCHALNA
- FRAKCJA RESPIRABILNA
Ale czym są dokładnie i gdzie możesz je spotkać?
Niezależnie od charakterystyki (o której za momencik), obie frakcje spotkać można w środowisku, gdzie występują PYŁY.
To o czym warto pamiętać, to fakt, że PYŁ nie zawsze jest widoczny, a jego definicja jest dość szeroka.
Zbiór cząstek stałych, które wrzucone do powietrza atmosferycznego utrzymują się w nim przez pewien czas będzie ogólną definicją PYŁU, które obejmować będzie również takie elementy jak:
- pyły – cząstki stałe, powstające podczas mechanicznej obróbki materiałów, które unoszą się w powietrzu;
- dymy – powstają podczas parowania i dalej kondensacji materiałów stałych, poddawanych działaniu wysokich temperatur np. pary metali podczas spawania, odlewania; inaczej mówiąc jest to wydzielany aerozol, którego głównym źródłem są procesy spalania (PN-ISO 4225:1999)
- mgły – krople o bardzo małych rozmiarach powstające z substancji ciekłych np. podczas rozpylania.
- aerozol – dwufazowy układ, rozproszony i unoszący się w powietrzu jako ciało stałe;
PYŁY w środowisku pracy są uznawane za czynniki szkodliwe. A szkodliwość ta będzie dotyczyć takiego działania na organizm człowieka, w wyniku którego dojdzie do pogorszenia stanu zdrowia. I z tego też względu PYŁY możemy podzielić na:
- drażniące - będą to pyły pochodzenia organicznego, pyły niektórych tworzyw sztucznych pozbawionych działania toksycznego, pył kredy, węgla, grafitu, manganu, cyny, tlenków żelaza. Pyły te powodują podrażnienie mechaniczne błony śluzowej lub dróg oddechowych;
- alergizujące - to głównie pyły pochodzenia organicznego jak bawełna, sierść zwierząt, ślina, włosy, wydzieliny owadów, cząstki naskórka, pyły kwiatów oraz niektóre pyły chemiczne. Pyły te wywołują astmę oskrzelową (astma piekarzy), alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych, alergiczny nieżyt nosa, zapalenie obrzękowe krtani.
- zwłókniające - pylice płuc są najczęstszą chorobą wywołaną działaniem pyłu na organizm. Pylice dzielimy na zwłókniające kolagenowe i niekolagenowe. Pylice zwłókniające kolagenowe charakteryzuje patologiczny rozwój tkanki łącznej (włókien kolagenowych) powodujący trwałe uszkodzenie struktury pęcherzyków płucnych i zmiany bliznowate. W przypadku pylic niekolagenowych, reakcja tkanki jest minimalna i nie prowadzi do uszkodzenia struktury pęcherzyków, reakcja na pył jest odwracalna. Najsilniejsze działanie zwłókniające wykazują pyły krystalicznej krzemionki i pyły azbestu, a w mniejszym stopniu również talk, kaolin.
- rakotwórcze - przede wszystkim będą to nieorganiczne pyły o strukturze włóknistej. Pyły te mogą wywoływać raka płuc, raka oskrzeli, międzybłonniaka opłucnej i otrzewnej, nowotwory nosa i zatok. Arsen, azbest, chrom i nikiel, powodują nowotwory płuc, pył z wyprawionych skór – nowotwory pęcherza moczowego, chrom, nikiel, pyły drewna twardego i pyły z wyprawionych skór – nowotwory jamy nosowej i zatok przynosowych;
TAK, TAK - nie tylko pracując jesteś narażona_y na pył. Chodząc po "zasmrodzonych" i zadymionych alejkach i ulicach miast ryzyko dla Twojego zdrowia jest potężne.
Palenie w piecach, a już w szczególności czym bądź (np. śmieciami) to jawny napad na zdrowie nie tylko swoje, ale również osób postronnych.
Bądźmy fair wobec siebie i innych - NIE DYM CZYM POPADNIE!
Stężenie i szkodliwość pyłów w środowisku uzależnione będzie m.in. od:
- rodzaju pyłu;
- wymiaru cząstek pyłu (frakcji pyłu);
- stężenia pyłu we wdychanym powietrzu;
- czasu narażenia;
- wrażliwości indywidualnej osoby narażonej.
ALE CZYM W KOŃCU SĄ TE FRAKCJE?
CHARAKTER FRAKCJI - czyli co do czego:
1. FRAKCJA WDYCHALNA - jest to frakcja aerozolu wnikająca przez nos i usta, która po zdeponowaniu w drogach oddechowych stwarza zagrożenie dla zdrowia.
Oznacza to tyle, że jest to ta część, która zatrzymuje się w górnych drogach oddechowych, tchawicy i oskrzelach (frakcję, która przechodzi do tchawicy i oskrzeli nazywa się niekiedy frakcją tchawiczną lub tchawiczno-oskrzelową) może powodować ich uszkodzenie.
Ta część tego co wdychamy uszkadza mechanizm eliminacji pyłu z organizmu niszcząc nabłonek migawkowy, co ułatwia wnikanie pyłu głębiej. Może też powodować przewlekły nieżyt oskrzeli.
2. FRAKCJA RESPIRABILNA - frakcja aerozolu wnikająca do dróg oddechowych, która stwarza zagrożenie dla zdrowia po zdeponowaniu w obszarze wymiany gazowej.
Jest to ta część aerozolu, która ze względu na niewielkie rozmiary, może przenikać do pęcherzyków płucnych i niekorzystnie wpływać na stan zdrowia.
FRAKACJA RESPIRABILNA PYŁU to zbiór cząstek przechodzących przez selektor wstępny o charakterystyce przepuszczalności według wymiarów cząstek opisanej logarytmiczno-normalną funkcją prawdopodobieństwa ze średnią wartością średnicy aerodynamicznej 3,5 ± 0,3 µm i z geometrycznym odchyleniem standardowym 1,5 ± 0,1
Cząsteczki, które osiągają średnicę umożliwiającą przeniknięcie do pęcherzyków płucnych. Gdy pył dotrze do tej części ciała, organizm usuwa go bardzo powoli, bo w około 50% na miesiąc. Z tego względu przyczynia się on do rozwoju pylicy płuc, nowotworów czy zapalenia pęcherzyków płucnych.
To która frakcja dociera gdzie obrazuje poniższa grafika - przy czym wyróżniłam tu również frakcję, która dociera głębiej, a o której z pewnością słyszeliście w alertach smogowych.
CZY KAŻDY PYŁ i JEGO FRAKCJA SĄ SZKODLIWE?
Ustawodawca określił Najwyższe Dopuszczalne Stężenie (NDS) pyłów. Jeżeli będą pyły na które narażony jest człowiek nie będą osiągały określonych NDS, wówczas zakłada się, że obecność w środowisku nie powinna spowodować pogorszenia stanu zdrowia. Aktualne Rozporządzenie znajdziesz TUTAJ.
Serdeczności i BeHaPpy,
JŻ