lutego 09, 2022

GUS Z-10 bez tajemnic

Warunki pracy interesują nie tylko pracowników BHP, pracodawców, czy pracowników. Interesują też GUS, czyli Główny Urząd Statystyczny. A jako, że niebawem upływa termin przesłania danych o warunkach pracy, przyjrzyjmy sprawozdaniu o warunkach pracy nieco bliżej.

Dane dotyczące warunków pracy składa się na formularzu Z-10, który przesłać należy za pośrednictwem portalu sprawozdawczego GUS. Jednak czy wszyscy przedsiębiorcy muszą te dane przesłać? A co ważniejsze - jak je prawidłowo wypełnić, tego dowiesz się z dalszej części wpisu.

KTO POWINIEN WYSŁAĆ DANE:

Dane o warunkach pracy przekazuje się z podmiotów gospodarczych, w których liczba zatrudnionych wynosi 10 osób i więcej, dla których działalność przeważająca lub drugorzędna zaklasyfikowana jest według PKD do sekcji: 

• A rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo (z wyłączeniem grupy 01.7, 03.11), 
• B górnictwo i wydobywanie, 
• C przetwórstwo przemysłowe, 
• D wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych, 
• E dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją, 
• F budownictwo, 
• G handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych, włączając motocykle, 
• H transport i gospodarka magazynowa, 
• J informacja i komunikacja (z wyłączeniem działu 59, 63.9), 
• M działalność profesjonalna, naukowa i techniczna (z wyłączeniem działu 74, 73, 71, 70, 69), 
• N działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca (z wyłączeniem działu 78, 80, 82), do działu 86 opieka zdrowotna, 95 naprawa i konserwacja komputerów i artykułów użytku osobistego i domowego, do podklasy 85.42.
• Z szkoły wyższe. 

ALE UWAGA, w związku ze zmianą metody badania, pomimo że spełniasz powyższe warunki, możesz nie zostać objęta_y obowiązkiem złożenia Z-10.

Informujemy, że począwszy od edycji badania Z-10 za 2021 r. zmianie uległa metoda badania – z metody pełnej na reprezentacyjną. Oznacza to, że nie wszystkie jednostki, które miały obowiązek w latach poprzednich, zostaną objęte obowiązkiem sprawozdawczym za 2021 r. Sprawozdanie o warunkach pracy Z-10 będzie udostępnione uczestniczącym w badaniu jednostkom na liście obowiązków sprawozdawczych na Portalu Sprawozdawczym GUS od 1 lutego 2022 . (Źródło: Strona informacyjna Portalu Sprawozdawczego GUS (stat.gov.pl))

A zatem, obowiązek złożenia Z-10 jest nakładany automatycznie, jeśli Twoja firma została zaklasyfikowana do badania. A to oznacza, że po zalogowaniu na portal sprawozdawczy (o TU), w obowiązkach sprawozdawczych, ten formularz powinien zostać do Ciebie przypisany.

DO KIEDY NALEŻY PRZESŁAĆ DANE

Do 15 lutego za rok poprzedni.

JAK WYPEŁNIĆ SPRAWOZDANIE Z-10

Sprawozdanie Z-10 składa się z kilku części:

Dane dotyczące przedsiębiorstwa

Pewne informacje nt. przedsiębiorstwa zaciągają się z systemu. Ale nie wszystkie. Na pierwszej stronie Z-10 potwierdzić należy, czy w dniu 31 grudnia firma działała, czy była w stanie likwidacji, czy może była zamknięta.

Druga informacja, to liczba zatrudnionych pracowników, bez właściciela na dzień 31 grudnia.

Dział 1 Zagrożenia czynnikami szkodliwymi i niebezpiecznymi oraz uciążliwymi dla zdrowia na stanowiskach pracy, na których zostały przekroczone obowiązujące normy (na podstawie przeprowadzonych aktualnych badań i pomiarów).

W Dziale 1 wpisuje się informacje dotyczące ilości pracowników pracujących na stanowiskach pracy, na których występują zagrożenia powyżej wartości NDN lub NDS, a także którzy na takich stanowiskach pracowali.  

Pierwsze wiersze (01- 18) dotyczą zagrożeń związanych ze środowiskiem pracy. I to tu wpisać należy osoby, które pracują z chemią, pyłami, czynnikami rakotwórczymi, w hałasie, z wibracjami itd.

Wiersze 19-22 dotyczą zagrożeń związanych z uciążliwością pracy. I tutaj z kolei wpisać należy osoby, których praca może być uciążliwy, chociażby ze względu na wymuszoną pozycję ciała, czy nadmierny wysiłek fizyczny, który prowadzić może do sytuacji, w której wydatek energetyczny jest przekroczony. W tym obszarze wykazuje się również osoby, które pracują w miejscach niedoświetlonych

Wiersz 23 dotyczy liczby osób, które pracują z zagrożeniami czynnikami mechanicznymi, zwłaszcza przy obsłudze maszyn szczególnie niebezpiecznych. Oceniając czy należy w tym wierszu wykazać kogokolwiek, należy odpowiedzieć sobie na pytanie, czy podczas używania maszyny dostęp do elementów/stref niebezpiecznych jest ograniczony (lub uniemożliwiony). Plus - czy masz w firmie maszyny niebezpieczne:

• Pilarki tarczowe (jedno- i wielopiłowe) do obróbki drewna i podobnych materiałów lub mięsa i podobnych materiałów: 1.1. pilarki z piłami pozostającymi podczas obróbki w stałej pozycji, wyposażone w stały stół lub podporę z ręcznym posuwem obrabianego materiału lub dostawnym mechanizmem posuwowym; 1.2. pilarki z piłami pozostającymi podczas obróbki w stałej pozycji, wyposażone w ręcznie obsługiwany stół lub wózek wykonujący ruchy zwrotne; 1.3. pilarki z piłami pozostającymi podczas obróbki w stałej pozycji, z wbudowanym mechanizmem posuwowym dla obrabianego materiału oraz ręcznym podawaniem lub odbieraniem; 1.4. pilarki z piłami przemieszczającymi się podczas obróbki, z mechanicznym napędem przemieszczania piły oraz ręcznym podawaniem lub odbieraniem. 
• Strugarki wyrówniarki do obróbki drewna z ręcznym posuwem. 
• Jednostronne strugarki grubiarki do obróbki drewna z wbudowanym mechanizmem posuwowym oraz ręcznym podawaniem lub odbieraniem. 
• Pilarki taśmowe do obróbki drewna i podobnych materiałów oraz mięsa i podobnych materiałów: 4.1. pilarki z piłami pozostającymi podczas obróbki w stałej pozycji, wyposażone w stały lub wykonujący ruchy zwrotne stół lub podporę dla przedmiotu obrabianego; 4.2. pilarki z piłami zamontowanymi na wózku wykonującym ruchy zwrotne. 
• Maszyny kombinowane do obróbki drewna i podobnych materiałów, w skład których wchodzą obrabiarki wymienione w pkt 1-4 i 7. 
• Wielowrzecionowe czopiarki do obróbki drewna z ręcznym posuwem. 
• Frezarki pionowe dolnowrzecionowe z posuwem ręcznym, do obróbki drewna i podobnych materiałów. 
• Przenośne pilarki łańcuchowe do drewna. 
• Prasy, w tym prasy krawędziowe, do obróbki metali na zimno, z ręcznym podawaniem lub odbieraniem, których ruchome elementy robocze mogą mieć skok większy niż 6 mm i prędkość przekraczającą 30 mm/s. 
• Wtryskarki lub prasy do tworzyw sztucznych, z ręcznym podawaniem lub odbieraniem. 
• Wtryskarki lub prasy do gumy, z ręcznym podawaniem lub odbieraniem. 
• Maszyny do robót podziemnych następujących rodzajów: 12.1.lokomotywy i wózki hamulcowe; 12.2.hydrauliczne obudowy zmechanizowane. 
• Ręcznie ładowane pojazdy do zbierania odpadów z gospodarstw domowych, wyposażone w mechanizm prasujący. 
• Odłączalne urządzenia do mechanicznego przenoszenia napędu wraz z osłonami. 
• Osłony odłączalnych urządzeń do mechanicznego przenoszenia napędu. 
• Podnośniki od obsługi pojazdów. 
• Urządzenia do podnoszenia osób lub osób i towarów, stwarzające ryzyko upadku z wysokości większej niż 3 m. 
• Przenośne maszyny montażowe i inne udarowe uruchamiane za pomocą nabojów. 
• Urządzenia ochronne przeznaczone do wykrywania obecności osób. 
• Napędzane mechanicznie ruchome osłony blokujące przeznaczone do zastosowania jako zabezpieczenie w maszynach, o których mowa w pkt 9-11. 
• Układy logiczne zapewniające funkcję bezpieczeństwa. 
• Konstrukcje chroniące przed skutkami wywrócenia (ROPS). 
• Konstrukcje chroniące przed spadającymi przedmiotami (FOPS).
• Maszyny do stosowania pestycydów

W kolumnach działu pierwszego wpisuje się dane na dzień 31.XII roku za który sprawozdanie przesyłamy. 

W kolumnie z numerem 5 - wpisujemy wszystkie osoby, które w dniu 31 grudnia pracowały z czynnikiem, którego poziom NDS lub NDN był przekroczony

W kolumnie z numerem 4 - wpisujemy ilość osób, które wykonują prace na stanowiskach, na których przekroczenia dopiero co powstały (nowe technologie) lub dopiero co zostały zidentyfikowane.

W kolumnie z numerem 3 - wpisujemy ilość osób na stanowiskach, na których nadal są przekroczenia NDN i NDS, ale na których wprowadzono modernizacje ograniczające narażenie. Mimo to dopuszczalne poziomy nadal są przekroczone.

W kolumnie z numerem 2 - wpisujemy ilość osób, które pracowały w narażeniu, ale w ciągu roku wprowadzono takie zmiany, że NDN i NDS jest w normie.

UWAGA 

W Dziale 1 każdą osobę wykazuje się tyle razy i w tych grupach, na które dana osoba jest narażona. 

Przykładowo: 

Zenobiusz narażony jest na trzy rodzaje substancji chemicznych, w tym substancję rakotwórczą, hałas oraz pracuje w warunkach niedostatecznego oświetlenia stanowiska pracy. Przygotowując sprawozdanie Zenobiusza należy wymienić w wierszach: 

• substancje chemiczne (wiersz 02) – 1, w tym rakotwórcze (wiersz 03) – 1, 
• hałas (wiersz 08) – 1, 
• zagrożenia związane z uciążliwością pracy (wiersz 19) – 1 
• niedostateczne oświetlenie stanowisk pracy (wiersz 21). 

Dział 2 Pracownicy zatrudnieni w warunkach zagrożenia (stan w dniu 31 XII)

W Dziale 2 uwzględnia się tylko osoby, które pracują na stanowiskach, na których przekroczone były w dniu 31.12 NDN lub NDS.

UWAGA

W Dziale 2 ujmuje się każdego pracownika tylko jeden raz, w pozycji czynnika przeważającego, tzn. mającego największe szkodliwe znaczenie na danym stanowisku pracy.

Przykładowo: największym zagrożeniem dla Zenobiusza (patrz przykład powyżej) są substancje rakotwórcze. Więc w Dziale 2 odnotowujemy go tylko w wierszu 1.

W Dziale 2 należy również wyszczególnić ilość kobiet, pracujących z czynnikami zagrożenia. 

Dział 3 Działania profilaktyczne w danym roku sprawozdawczym – ocena ryzyka zawodowego

W Dziale 3 określa się:

• liczbę osób, dla których przeprowadzono ocenę ryzyka zawodowego (wiersz 1)
• w wierszu 2 liczbę osób, pracujących na stanowiskach pracy, na których ryzyko ograniczono (nawet jeśli ORZ była przeprowadzona wcześniej)
• liczbę osób, które pracują na stanowiskach pracy, na których ograniczono zagrożenie poprzez zastosowanie środków technicznych lub organizacyjnych lub ŚOI.

Przykładowo:

W roku 2021 przeprowadzono ORZ na stanowisku X. Pracuje na nim sumarycznie 150 osób. Zatem w wierszu 1 wpisuje się 150 osób. 

Dodatkowo w 2021 zmodernizowano linię montażową poprzez dostawienie tzw. robota pakującego. To zastosowanie spowodowało ograniczenie ryzyka urazów kręgosłupa (bo pracownicy nie noszą ręcznie ładunków). Na linii pracuje 50 osób. I taką też liczbę wpisuje się w wierszu 2 i 3.

UWAGA

Jeżeli środki zastosowane do wyeliminowania ryzyka zawodowego stosuje się w kolejnych latach po przeprowadzeniu oceny ryzyka zawodowego, to należy je wykazywać każdego roku w przypadku, gdy są ponoszone na nie wydatki (np. zakup środków ochrony indywidualnej). 

Podsumowanie

Na sam koniec sprawozdania należy wpisać ilość minut, jaką wypełnialiśmy dokument oraz czas który był potrzebny na zebranie danych.

ZAKOŃCZENIE

GUS Z-10 wymaga przygotowania danych wcześniej. To z pewnością. Ale nie takie sprawozdanie straszne jak go malują ;) tym bardziej że każde przedsiębiorstwo, na które nałożono obowiązek złożenia Z-10 może skontaktować się ze specjalistką z GUS, która wypełnić to sprawozdanie pomoże.

Na koniec zaś, aktualny wzór sprawozdania, wraz z objaśnieniami jego wypełnienia z GUS znajdziesz TU.

Pozdrawiam i BeHaPpy

Żurka