kwietnia 12, 2023

Pole elektromagnetyczne bez tajemnic

 

Pole elektromagnetyczne, jest jednym z czynników, które może występować w środowisku pracy. A jeśli tak jest, to pracodawca musi nim zarządzić, tak aby pracownicy byli bezpieczni. I teraz niespodzianka - ONO JEST WSZĘDZIE. A skoro jest wszędzie - to jak nim zarządzić? 

1. CO TO JEST POLE ELEKTROMAGNETYCZNE

Pole elektromagnetyczne, jest czynnikiem, które powszechnie występuje w środowisku naturalnym oraz w każdym obszarze ludzkiej działalności - ze względu na powszechne wykorzystywanie energii elektrycznej, magnesów oraz łączności bezprzewodowej. Dlatego też nieprzerwanie jesteśmy narażenie na jego działanie. 

Fizycznie rzecz ujmując pole elektromagnetyczne występuje wokół ładunków, które się poruszają (to one nazywane są prądem elektrycznym) lub na skutek namagnesowania niektórych materiałów. 

Pole elektromagnetyczne z radiowego i mikrofalowego zakresu częstotliwości są niejonizujące, a więc nie mają zdolności wywoływania reakcji chemicznych i wpływania w ten sposób chociażby na DNA. Nie oznacza to jednak, że pola elektromagnetyczne są obojętne na organizmy żywe.

W czasie, kiedy człowiek przebywa w polu elektromagnetycznym w jego organizmie mogą w związku z tym wystąpić następujące skutki biofizyczne:

• pobudzenie tkanki nerwowej lub mięśniowej (w przypadku oddziaływania pól o częstotliwościach nieprzekraczających kilku megaherców);
• wzrost temperatury tkanek (w przypadku oddziaływania pól o częstotliwościach mega- lub gigahercowych, np. podczas używania telefonu komórkowego, co powoduje wzrost temperatury w obrębie głowy);
• jądrowy rezonans magnetyczny;
• zjawisko magnetohydrodynamiczne;
• oddziaływanie na procesy przemiany wolnych rodników.

Pole elektromagnetyczne może  również negatywnie oddziaływać na funkcjonowanie  rozruszników serca. I właśnie w związku z tymi negatywnymi skutkami pracodawca ma obowiązek określić źródła takiego promieniowania w środowisku pracy. A szczegółowe wytyczne w tym zakresie określa Rozporządzenie w sprawie BHP przy pracach związanych przy pracach związanych z narażeniem na pole elektromagnetyczne (link do niego znajdziesz TU). 

Jak znaleźć te źródła, skoro to pole jest wszędzie? Warto wiedzieć gdzie spojrzeć. Kilka wskazówek poniżej.

2. JAKIE SĄ ŹRÓDŁA POLA ELEKTROMAGNETYCZNEGO

Różne. Jednak w pracy nie wszystko trzeba jako źródło pola uwzględniać. W szczególności (w myśl rozporządzenia) pomijamy źródła jeśli 

ekspozycja w przestrzeni pracy wynika wyłącznie z oddziaływania pola-EM emitowanego przez elektryczny sprzęt powszechnego użytku, rozumiany jako sprzęt o  znamionowym napięciu zasilania nie przekraczającym 250 V (dla sprzętu jednofazowego) lub 480 V (dla innego sprzętu), przeznaczony do użytkowania w gospodarstwach domowych lub w warunkach podobnych, w szczególności w biurach, sklepach lub hotelach. 

To już wiemy czego nie rozpatrujemy. Żeby ułatwić sobie zadanie ustalmy jakie rodzaje fal elektromagnetycznych wykorzystujemy:

• fale radiowe - fale o najmniejszej energii spośród fal elektromagnetycznych. Są one wykorzystywane głównie do przekazywania informacji w radiotelekomunikacji. Fale radiowe mają częstość 3 - 1012 Hz. 
• promieniowanie mikrofalowe - fale o większej energii niż fale radiowe. Mają długość fali od 30 cm do 2 mm. Mikrofale są wykorzystywane przez człowieka w radiolokacji, w telekomunikacji satelitarnej oraz w kuchenkach mikrofalowych. Mikrofale można wytwarzać za pomocą maserów (odpowiedniki laserów), generatorów półprzewodnikowych oraz lamp elektronowych
• promieniowanie podczerwone - to fale niewidzialne dla człowieka, o energii większej niż mikrofale. Długość fali promieniowania podczerwonego wynosi od 2 mm do 760 nm. Promieniowanie podczerwone emitują rozgrzane do odpowiedniej temperatury ciała. Na przykład ciało człowieka wysyła promieniowanie podczerwone. Dzięki temu możemy je wykorzystywać do konstrukcji noktowizorów i innych przyrządów, na przykład czujników alarmowych
• światło widzialne - światło o długości fali w zakresie 380 - 780 nm. Zależnie od długości fali, światło ma różną barwę. 
• promieniowanie ultrafioletowe - jest to promieniowanie niewidzialne dla człowieka, ma bardzo wysoką energię i powoduje różne reakcje fotochemiczne. Przy długości fali poniżej 300 nm światło UV powoduje jonizację, która może niszczyć żywe komórki (zwłaszcza roślinne). Promieniowanie to jest niebezpieczne dla człowieka, jednak do Ziemi dociera tylko jego niskoenergetyczna część. Wysokoenergetyczne promieniowanie UV jest absorbowane przez warstwę ozonu (O3) w atmosferze
• promieniowanie rentgenowskie, X - promieniowanie to ma bardzo wysoką energię, jest bardzo przenikliwe i silnie jonizujące. Absorbują je jedynie ciężkie atomy, na przykład ołów. Różnie absorbują je na przykład różne części ciała ludzkiego, dzięki czemu można promieniowaniem X dokonywać prześwietleń. Ze względu na silne właściwości jonizujące (prowadzące do niszczenia żywych tkanek) stosuje się je także w terapii nowotworowej (radioterapia).

Źródła pól elektromagnetycznych, wymagające uwagi w środowisku pracy to głównie:

• obiekty elektroenergetyczne – linie wysokiego napięcia, stacje przesyłowo-rozdzielcze, transformatory, energetyczna instalacja zasilająca
• urządzenia medyczne – diagnostyczne i terapeutyczne (np. diaterma indukcyjna, tomografy, 
• urządzenia przemysłowe – piece i nagrzewnice indukcyjne, zgrzewarki i spawarki oraz suszarki przemysłowe ( szczególnie zgrzewarki rezystancyjne, spawanie łukowe)
• urządzenia radio- i telekomunikacyjne – anteny nadawcze radiowe i telewizyjne, stacje radiolokacyjne, systemy telefonii ruchomej
• urządzenia zawierające magnesy - transportery magnetyczne, magnetyzery, metaldetektory
• inne - przemysłowe urządzenia mikrofalowe 

Pomocne mogą okazać się również oznaczenia na maszynach i urządzeniach, które wskazywać mogą na występowanie pola elektromagnetycznego:

3. BADANIA I CO DALEJ?

Gdy już ustalisz JAKIE masz źródła pola elektromagnetycznego, konieczne jest wykonanie badań, żeby ustalić poziom zagrożenia. Sama bowiem jego obecność jeszcze o niczym nie świadczy. Rozporządzenie ws. BHP przy pracach związanych z narażeniem na pole elektromagnetyczne określa, że nie należy rozpatrywać go jako czynnika szkodliwego w dwóch sytuacjach:

1) na podstawie danych, o których mowa w ust. 1 pkt 3, wykazano w przestrzeni pracy występowanie pola-EM strefy bezpiecznej i nie rozpoznano źródeł pola-EM innych, niż uwzględnione przy sporządzaniu tych danych;

2) ekspozycja w przestrzeni pracy wynika wyłącznie z oddziaływania pola-EM emitowanego przez elektryczny sprzęt powszechnego użytku, rozumiany jako sprzęt o znamionowym napięciu zasilania nie przekraczającym 250 V (dla sprzętu jednofazowego) lub 480 V (dla innego sprzętu), przeznaczony do użytkowania w gospodarstwach domowych lub w warunkach podobnych, w szczególności w biurach, sklepach lub hotelach.

Jak często należy je wykonywać - a to już będzie zależało od wyniku jaki uzyskamy.

§ 11. 1. Badania i pomiary pól lub promieniowania elektromagnetycznego o częstotliwości z zakresu 0 Hz-300 GHz wykonuje się w przypadku występowania w miejscach wykonywania pracy stref ochronnych, określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 228 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy:

1) co najmniej raz na dwa lata - jeżeli podczas ostatniego pomiaru stwierdzono występowanie tylko strefy pośredniej;
2) co najmniej raz w roku - jeżeli podczas ostatniego pomiaru stwierdzono występowanie również strefy zagrożenia albo strefy zagrożenia i strefy niebezpiecznej.

2. Jeżeli podczas dwóch ostatnich badań i pomiarów pól lub promieniowania elekromagnetycznego, wykonanych w odstępie dwóch lat, nie stwierdzono występowania stref ochronnych w miejscach wykonywania pracy, pracodawca może odstąpić od wykonywania badań i pomiarów. 

Pamiętać należy, że oceniając pole elektromagnetyczne ocenia się dwa parametry, które należy ocenić:

- elektryczny

- magnetyczny

Temat z pewnością nie jest łatwy. Ale nie warto przed nim uciekać. Śmiało zacznij od określenia źródeł i podejmij krok ku świadomemu BHP.

Pozdrawiam i BeHaPpY

Żurka